W konkretnych warunkach uruchamia się określony sposób funkcjonowania.
Jego źródeł możemy szukać zarówno w doświadczeniach rozwojowych, jak i w aktualnej relacji, sposobie regulacji emocji, aktualnym obciążeniu, doświadczeniach interpersonalnych oraz sposobie interpretowania sytuacji.
Zrozumienie tych procesów pozwala lepiej rozpoznawać własne potrzeby, możliwości i obszary wymagające zmiany
Pomagamy osobom, u których doświadczenia traumatyczne, przewlekłe obciążenie lub trudne doświadczenia relacyjne wiążą się z utrzymującymi się trudnościami w regulacji emocji, poczuciu bezpieczeństwa, rozumieniu siebie i funkcjonowaniu w bliskich relacjach.
Pracujemy z osobami doświadczającymi zespołu stresu pourazowego (PTSD), złożonego zespołu stresu pourazowego (CPTSD, zgodnie z klasyfikacją ICD-11), a także z osobami zmagającymi się z konsekwencjami trudnych doświadczeń rozwojowych, przewlekłego stresu relacyjnego i utrwalonych sposobów reagowania, które utrudniają codzienne funkcjonowanie.
Pomagamy również osobom doświadczającym powracających trudności w budowaniu bliskości, zaufaniu, korzystaniu ze wsparcia, zachowaniu granic i regulowaniu napięcia w relacjach.
Mogą one przejawiać się lękiem przed odrzuceniem, nadmiernym dostosowywaniem się do innych, wycofaniem, potrzebą kontroli, trudnością w wyrażaniu potrzeb albo powtarzającymi się konfliktami. Niekiedy utrzymują się mimo wcześniejszych prób psychoterapii lub znacznego poziomu rozumienia własnych problemów.
Punktem wyjścia do pracy jest rozpoznanie indywidualnego sposobu funkcjonowania człowieka, jego aktualnych potrzeb oraz czynników, które podtrzymują trudności. Uwzględniamy zarówno wcześniejsze doświadczenia, jak i aktualne warunki życia, stan psychofizyczny oraz sposób funkcjonowania w relacjach.
Dlaczego samo rozumienie problemu nie zawsze wystarcza
Można rozumieć, skąd bierze się lęk przed bliskością, a mimo to wycofywać się, gdy relacja staje się ważna. Można wiedzieć, że przymus samowystarczalności utrudnia budowanie więzi, a jednocześnie nie potrafić z niego zrezygnować. Można rozpoznawać powtarzające się wzorce reagowania, ale nadal doświadczać ich wpływu na codzienne życie i relacje.
Podobna rozbieżność między rozumieniem własnych trudności a możliwością zmiany może występować zarówno w utrwalonych trudnościach relacyjnych, jak i w następstwach doświadczeń traumatycznych.
W złożonym zespole stresu pourazowego (CPTSD), zgodnie z klasyfikacją ICD-11, obok objawów PTSD — ponownego przeżywania traumatycznych wydarzeń, unikania przypominających o nich bodźców i utrzymującego się poczucia zagrożenia — występują również trudności w organizacji Ja (DSO). Obejmują one problemy z regulacją emocji, utrwalone negatywne przekonania na własny temat oraz trudności w budowaniu i podtrzymywaniu bliskich relacji.
Dlatego w IPS uwzględniamy nie tylko występujące objawy, lecz także to, które procesy psychiczne są aktualnie dostępne, co ogranicza ich wykorzystanie i jak wpływa to na codzienne funkcjonowanie.
Diagnostyka Funkcjonalna — od rozpoznania trudności do planu terapii
Co w danym momencie ułatwia, a co utrudnia pacjentowi korzystanie z terapii?
W diagnostyce funkcjonalnej oceniamy aktualne możliwości pacjenta w zakresie regulacji emocji i napięcia, rozumienia własnych doświadczeń oraz funkcjonowania w relacjach. Uwzględniamy także czynniki, które ograniczają te możliwości i wpływają na codzienne życie.
Analizujemy zdolność do regulowania pobudzenia i napięcia, rozpoznawania oraz przeżywania emocji i doznań cielesnych, a także sposób funkcjonowania w bliskich relacjach, w tym utrwalone wzorce reagowania na bliskość, zależność i sytuacje emocjonalnego zaangażowania. Uwzględniamy również sposób postrzegania siebie, rozumienia własnych doświadczeń i reakcji oraz zdolność do refleksji nad nimi. Istotne jest nie tylko to, czy dana zdolność jest obecna, lecz także w jakich warunkach pozostaje dostępna, co ją ogranicza i jak wpływa to na codzienne funkcjonowanie. Bierzemy pod uwagę współwystępujące trudności, stan psychofizyczny, aktualne warunki życia oraz dostępne wsparcie.
Taka ocena pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego określone problemy się utrzymują, dlaczego sama wiedza o sobie nie zawsze prowadzi do zmiany i jakie oddziaływania mogą być w danym momencie najbardziej pomocne. Diagnostyka funkcjonalna uzupełnia diagnozę kliniczną i stanowi podstawę indywidualnego planowania terapii.
Jak te obszary łączą się w procesie terapii
Cztery obszary pracy wyznaczają wzajemnie powiązane wymiary funkcjonowania pacjenta. Nie stanowią odrębnych etapów terapii. Ich znaczenie i wzajemne powiązania określamy na podstawie indywidualnej oceny klinicznej, uwzględniając aktualne trudności pacjenta, jego zasoby oraz cele terapeutyczne. Regulacja pobudzenia i poczucie bezpieczeństwa mogą sprzyjać rozpoznawaniu i przetwarzaniu emocji, korzystaniu z relacji terapeutycznej oraz podejmowaniu pracy nad doświadczeniami traumatycznymi.
Dlatego dobór interwencji uwzględnia zarówno aktualne możliwości pacjenta, jak i mechanizmy podtrzymujące jego trudności. W zależności od potrzeb może obejmować równoległą pracę nad regulacją emocji, wzorcami relacyjnymi i przetwarzaniem doświadczeń traumatycznych, a także modyfikację sposobu prowadzenia terapii lub podjęcie dodatkowych działań klinicznych.
Zakres przygotowania do pracy nad traumą zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta. Nie wymaga ona w każdym przypadku odrębnego etapu stabilizacji — terapię ukierunkowaną na traumę można niekiedy rozpocząć bezpośrednio, dostosowując jej przebieg do stanu klinicznego, potrzeb i możliwości pacjenta.
Podstawą planowania terapii jest ocena aktualnej dostępności poszczególnych procesów psychicznych oraz czynników, które ograniczają ich wykorzystanie w pracy terapeutycznej.
Jak dobieramy metody terapeutyczne
W pracy korzystamy z różnych podejść psychoterapeutycznych, w tym metod poznawczo-behawioralnych (CBT), EMDR, podejść psychodynamicznych, terapii schematów i podejść systemowych. Wykorzystujemy również Somatic Experiencing (SE), ukierunkowane na pracę z reakcjami ciała, oraz NeuroAffective Relational Model (NARM), podejście do traumy rozwojowej i relacyjnej.
